Kancelaria:
tel. 726 103 626
Kredyty walutowe CHF/EUR/USD – FAQ dla kredytobiorców ze Śląska Cieszyńskiego.
W związku z zapytaniami kierowanymi do kancelarii przez kredytobiorców ze Śląska Cieszyńskiego posiadających kredyty walutowe / powiązane z walutą obcą (CHF, EUR, USD), przygotowałem poniższy zestaw najczęściej zadawanych pytań i odpowiedzi. Materiał ma charakter informacyjny i w uporządkowany sposób wyjaśnia podstawowe mechanizmy tych umów, najczęstsze wątpliwości oraz możliwe kierunki działania. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy dokumentów i sytuacji kredytobiorcy.
1) Na czym polega kredyt udzielany w walucie CHF/EUR/USD?
W ogromnej części przypadków nie były to klasyczne kredyty wypłacane i spłacane w walucie obcej, ale kredyty w złotych polskich, w których waluta obca pełniła funkcję mechanizmu przeliczeniowego (waloryzacji). Oznacza to, że bank wypłacał środki w PLN, a saldo zadłużenia oraz raty były przeliczane według kursów waluty (CHF/EUR/USD). Istniały dwa rodzaje takich kredytów. Kredyt denominowany, w którym kwota kredytu w umowie była wskazana w walucie obcej, takich kredytów udzielał przede wszystkim PKO BP S.A., Deutsche Bank, BPH, BNP Paribas Bank, BOŚ Bank, Credit Agricole czy Fortis Bank. Drugim rodzajem były kredytu indeksowanego do waluty obcej, w których kwota kredytu w umowie była wskazana w złotych polskich, takich kredytów udzielały ING Bank Śląski, mBank, Bank Millennium, Raiffeisen, Santander Bank, Ge Money Bank czy Getin.
2) Co jest prawną podstawą kwestionowania takich umów?
Najczęściej podstawą są niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) dotyczące przeliczeń walutowych. W wielu umowach bank zastrzegał sobie prawo do przeliczania świadczeń według własnych tabel kursowych (kurs kupna/sprzedaży), bez przejrzystego, weryfikowalnego mechanizmu. Taki model może prowadzić do wniosku, że bank uzyskiwał możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania.
3) Co oznacza „klauzula abuzywna” i jakie ma skutki?
Klauzula abuzywna to postanowienie umowy zawartej z konsumentem, które nie było indywidualnie uzgodnione, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco narusza interes konsumenta. Skutkiem tego takie postanowienie nie wiąże konsumenta. A jeżeli bez tego postanowienia umowa nie może dalej funkcjonować, sąd może dojść do wniosku o nieważności umowy.
4) Co może uzyskać kredytobiorca wskutek unieważnienia kredytu w CHF/EUR/USD?
Unieważnienie oznacza, że umowę traktuje się tak, jakby nie została skutecznie zawarta. W praktyce oznacza to przede wszystkim brak obowiązku dalszej spłaty rat na przyszłość. Ponadto dochodzi do rozliczenia stron z dotychczasowych świadczeń, kredytobiorca ma prawo do odzyskania tego, co wpłacił na poczet banku. W praktyce często kompensuje się to w ten sposób, że bank zwraca kredytobiorcy po prostu nadwyżkę jego wpłat ponad nominalnie wypłacony kapitał. W efekcie – z perspektywy ekonomicznej – unieważnienie często sprowadza się do koncepcji rozliczenia kredytu w sposób zbliżony do kredytu darmowego, tj. bez dalszego naliczania odsetek i kosztów umownych. W przypadku unieważnienia dochodzi także do wykreślenia hipoteki, ponieważ odpada podstawa prawna dalszego utrzymywania zabezpieczenia.
5) Czy bank może domagać się „wynagrodzenia za korzystanie z kapitału”?
Nie. W orzecznictwie TSUE oraz w konsekwencji w orzecznictwie krajowym utrwalił się kierunek, który wyklucza możliwość żądania przez bank dodatkowego wynagrodzenia za udostępnienie kapitału w sytuacji nieważności umowy.
6) Czy problem dotyczy tylko kredytów w CHF?
Nie. Kredytów w CHF było najwięcej, dlatego najczęściej mówi się o kredytach frankowych, jednak podobne mechanizmy stosowano również w umowach powiązanych z innymi walutami, w szczególności z EUR i USD. Jeżeli konstrukcja umowy opiera się na analogicznych przeliczeniach oraz tabelach banku, to argumentacja prawna jest analogiczna – zmienia się waluta, natomiast mechanizm ryzyka i przeliczeń pozostaje podobny.
7) Co jeśli kredyt jest już spłacony?
Zakończenie spłaty nie zamyka automatycznie drogi do dochodzenia roszczeń, jeżeli umowa była wadliwa. W praktyce spłacony kredyt często oznacza, że kredytobiorca ma za sobą wieloletnie płatności, co może przekładać się na istotną wartość potencjalnych roszczeń zwrotnych.
8) Czy istnieje termin graniczny, w którym trzeba podjąć działania?
Kluczowe są zasady przedawnienia roszczeń. W sprawach konsumenckich istotne znaczenie ma to, kiedy konsument mógł realnie powziąć wiedzę o wadliwości umowy i podstawie jego roszczeń. Od tego bowiem momentu będzie biegł termin przedawniania. Wymaga to zawsze analizy konkretnego przypadku.
9) Ile trwa postępowanie sądowe?
Czas zależy od sądu i obciążenia wydziału. W praktyce trzeba liczyć się z tym, że postępowanie w I instancji może potrwać od kilku do kilkunastu miesięcy. Jednocześnie część spraw kończy się wcześniej – na etapie przedsądowym lub ugodowym – o ile warunki są realnie korzystne dla kredytobiorcy.
10) Bank zaproponował mi ugodę. Czy warto ją podpisać?
Ugoda może być sensowna, gdy jej warunki są zbliżone do realnych scenariuszy sądowych (zwłaszcza unieważnienia umowy). W praktyce warto taką ugodę negocjować z bankiem. Istotne jest także zwrócenie uwagi, żeby ugoda zawierała postanowienia chroniące konsumenta, w szczególności to żeby bank zrzekł się roszczeń z tytułu umowy oraz wyraził zgodę na wykreślenie hipoteki. Z perspektywy klienta ugoda powinna być zrozumiała a nie podpisana pod presją czasu.
11) Jak przygotować się do rozmów ugodowych z bankiem?
Najbezpieczniej jest przeanalizować umowę i określić realny cel (zamknięcie kredytu, odzyskanie nadpłat). Trzeba ustalić minimalne warunki, które mają sens. W tym celu trzeba wystąpić do banku o zaświadczenie podsumowujące wpłaty kredytobiorcy, bo ono pokaże co tak naprawdę można uzyskać. Dobrze jest także zanalizować skutki podatkowego takiej ugody, czy nie będzie podatku od ewentualnego umorzenia czy zwrotu. Dopiero wtedy negocjować.
12) Czy po unieważnieniu umowy kredytu można wykreślić hipotekę z księgi wieczystej?
Po prawomocnym ustaleniu nieważności umowy hipoteka jako zabezpieczenie wierzytelności z nieważnej umowy traci swoje uzasadnienie. W takiej sytuacji bank może wydać zgodę na wykreślenie hipoteki. Wniosek o wykreślenie hipoteki można także oprzeć na prawomocnym orzeczeniu sądowym.
13) Czy po wygranej sprawie bank musi usunąć moje dane z BIK?
Tak. Po unieważnieniu umowy zasadniczo powinno dojść do zaktualizowania danych tak, aby nie wykazywać nieistniejącego już zobowiązania lub zaległości.
14) Czy złożenie pozwu wstrzymuje obowiązek spłaty rat?
Nie automatycznie. Sam pozew nie zwalnia z płatności. W pozwie można jednak złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczenia poprzez wstrzymanie płatności rat na czas procesu. W praktyce sądy często udzielają takich zabezpieczeń, o ile spełnione są przesłanki w konkretnej sprawie.
15) Co z osobami, które mają kredyt w Getin Noble Bank (obecnie w upadłości)?
W przypadku Getin Noble Banku sytuacja kredytobiorców jest odmienna ze względu na trwające postępowanie upadłościowe. Roszczenia pieniężne wobec banku co do zasady wymagają zgłoszenia w postępowaniu upadłościowym. W procesie cywilnym możliwe jest natomiast uzyskanie rozstrzygnięcia ustalającego nieważność umowy. Z perspektywy bieżącej sytuacji finansowej wielu kredytobiorców Getin kluczowe znaczenie ma wniosek o zabezpieczenie poprzez wstrzymanie obowiązku płatności rat na czas procesu, tak aby nie ponosić dalej ciężaru spłaty w trakcie sporu. To często najbardziej praktyczny element strategii w sprawach Getin.
16) Od czego zacząć, jeśli chcę sprawdzić swoją umowę?
Pierwszy krok to zebranie umowy i aneksów oraz przesłanie ich do analizy. Już na tym etapie można zwykle wstępnie ocenić jak wygląda mechanizm przeliczeń oraz jakie są potencjalne podstawy prawne roszczeń. Następnie należałoby wystąpić do banku o wydanie zaświadczenia o spłatach tak aby ocenić, jakie korzyści finansowe mogą wyniknąć z unieważnienia.
17) Czy można przesłać umowę do kancelarii w celu analizy?
Tak. Oferuję usługę bezpłatnej analizy umów kredytu pod kątem ustalenia, czy umowa zawiera klauzule abuzywne, które mogą stanowić podstawę do unieważnienia kredytu. Istnieje możliwość przesłania kopii umowy:
Kancelaria Radcy Prawnego Piotr Kopeć